Category Archives: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α’ ΛΥΚΕΙΟΥ

Θέματα για το Νευρικό Σύστημα από την Τράπεζα Θεμάτων

Θέμα 1ο

Το ένα από τα 3 τμήματα που αποτελούν τον εγκέφαλο είναι η παρεγκεφαλίδα.                            Να απαντήσετε στις ερωτήσεις:
               α)    Πώς ονομάζονται τα δύο τμήματα που την αποτελούν, πώς η δομή που τα συνδέει; (3 μονάδες)

Τα δύο τμήματα που την αποτελούν είναι τα ημισφαίρια, τα οποία συνδέονται με μια δομή που ονομάζεται σκώληκας.
β)      Ποια είναι η κατανομή της φαιάς και της λευκής ουσίας στην παρεγκεφαλίδα;
(3 μονάδες)

Η παρεγκεφαλίδα συνίσταται κυρίως από λευκή ουσία, η οποία καλύπτεται επιφανειακά από ένα λεπτό στρώμα φαιάς ουσίας (φλοιός της παρεγκεφαλίδας).
γ)       Ποιες λειτουργίες ελέγχει η παρεγκεφαλίδα; (3 μονάδες)

Η παρεγκεφαλίδα αποτελεί κέντρο ελέγχου και συντονισμού των εκούσιων κινήσεων των σκελετικών μυών, κέντρο διατήρησης του μυϊκού τόνου και κέντρο διατήρηση της ισορροπίας.

δ)        Από ποια τμήματα του σώματός μας δέχεται νευρικές ώσεις και μέσω ποιας οδού, ώστε να είναι ικανή να ελέγχει τις λειτουργίες του γ. ερωτήματος; (4 μονάδες).

Για την  πραγματοποίηση των παραπάνω λειτουργιών η παρεγκεφαλίδα δέχεται, μέσω της αισθητικής νευρικής οδού, νευρικές ώσεις από τα αισθητήρια όργανα της όρασης και της ισορροπίας  και από υποδοχείς στους τένοντες.

Θέμα 2ο

Η μηνιγγίτιδα αποτελεί σοβαρό νόσημα που μπορεί να προκληθεί από ένα βακτήριο (μηνιγγιτιδόκοκκος) και το οποίο πλήττει το Κεντρικό Νευρικό Σύστημά του ανθρώπου. Οι γιατροί προκειμένου να διαπιστώσουν την ύπαρξη του βακτηρίου κάνουν καλλιέργεια δείγματος εγκεφαλονωτιαίου υγρού που λαμβάνουν με παρακέντηση από την σπονδυλική στήλη του ασθενούς. Να απαντήσετε στις ερωτήσεις:

I.    Πώς ονομάζεται ο χώρος που περιβάλλει τον νωτιαίο μυελό από τον οποίο αντλήθηκε το δείγμα; Πού αλλού βρίσκεται το εγκεφαλονωτιαίο υγρό στο νωτιαίο μυελό, εκτός από τον χώρο αυτόν;

Ο νωτιαίος μυελός προστατεύεται μέσα στον σπονδυλικό σωλήνα. Το εγκεφαλονωτιαίο υγρό κυκλοφορεί μέσα στον κεντρικό νευρικό σωλήνα του νωτιαίου μυελού.                                   Ο νωτιαίος μυελός, όπως και ο εγκέφαλος, περιβάλλεται από τρεις προστατευτικές μεμβράνες, τις μήνιγγες.

Αναμεσα στις δύο εσωτερικές μήνιγγες (υπαραχνοειδής χώρος) κυκλοφορεί, επίσης, το εγκεφαλονωτιαίο υγρό..

II.    Για ποιο λόγο το δείγμα εγκεφαλονωτιαίου υγρού από τον χώρο αυτό, είναι ικανό να αποκαλύψει, (μετά από καλλιέργεια), αν ο εγκέφαλος, που βρίσκεται ψηλότερα, έχει μολυνθεί από μηνιγγιτιδόκοκκο; (12+13μ)

Το εγκεφαλονωτιαίο υγρό κυκλοφορεί:

–   Στον υπαραχνοειδή χώρο (ανάμεσα στις δύο εσωτερικές μήνιγγες) στον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό

–   Στις κοιλίες του εγκεφάλου                                                                                                  Οι κοιλίες του εγκεφάλου είναι τέσσερις κοιλότητες στο εσωτερικό του εγκεφάλου, στις οποίες παράγεται το εγκεφαλονωτιαίο υγρό και επικοινωνούν με τον κεντρικό νευρικό σωλήνα του νωτιαίου μυελού).

–   Στον κεντρικό νευρικό σωλήνα του νωτιαίου μυελού

Επομένως, η λήψη δείγματος εγκεφαλονωτιαίου υγρού από την σπονδυλική στήλη είναι ικανή να αποκαλύψει, (μετά από καλλιέργεια), αν ο εγκέφαλος, που βρίσκεται ψηλότερα, έχει μολυνθεί από μηνιγγιτιδόκοκκο. Το βακτήριο απαντάται σε όλους τους χώρους που κυκλοφορεί το εγκεφαλονωτιαίο υγρό.

Εγκέφαλος

καλή 1000

Ο εγκέφαλος. Εικόνα από το “Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό του Ανθρώπινου Σώματος” του David Burnie (ελληνική έκδοση: ΕΚΔΟΣΕΙΣ “ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ”).

Μια εικόνα του εγκεφάλου από το “Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό του Ανθρώπινου Σώματος” του David Burnie (ελληνική έκδοση: ΕΚΔΟΣΕΙΣ “ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ”).

Το παραπάνω σχήμα συνοδευμένο από βασικά σημεία του βιβλίου της Βιολογίας Α’ Λυκείου.

Εγκέφαλος

Η εκτομή του λίθου της τρέλας

Extraccion-de-la-piedra-de-la-locura-El-Bosco-1475-1480.-709x1024

“Η εκτομή του λίθου της τρέλας”. Πίνακας του Hieronymus Bosch.

“Η εκτομή του λίθου της τρέλας”. Πίνακας του Hieronymus Bosch.

Ο καλλιτέχνης είναι επηρεασμένοε από τις μεσαιωνικές αντιλήψεις για την τρέλα.

Θα χρησιμοποιήσουμε τον Πίνακα αυτό ως αφετηρία για τη μελέτη του Νευρικού Συστήαματος του ανθρώπου, στα πλαίσια της Βιολογίας της Α’ Λυκείου.

Θέματα για το Πρώτο Κεφάλαιο από την Τράπεζα Θεμάτων

Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων για το Πρώτο Κεφάλαιο της Βιολογίας της Α’ Λυκείου.

Αφορούν το Θέμα Β’

                                   Ομάδα Α

ΘEMA 1o

                 Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισμό μας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο με το οποίο ξεκίνησε η ζωή μας.

 α)    Ως προς ποια χαρακτηριστικά  διαφέρουν, γενικά, οι διαφορετικοί τύποι κυττάρων του οργανισμού μας;

 Πώς ονομάζεται η βιολογική διαδικασία χάρη στην οποία οι διάφοροι τύποι κυττάρων, αποκτούν διαφορετικά χαρακτηριστικά ο ένας από τον άλλον;                                            (3 μονάδες)

β)    Ένας τύπος κυττάρων του ανθρώπινου οργανισμού μεταφέρει οξυγόνο στα κύτταρα. Πώς ονομάζονται τα κύτταρα αυτά και σε ποιο είδος ιστού συμμετέχουν;                  (3 μονάδες)

γ)   Ένας τύπος κυττάρου αποθηκεύει λίπος. Πώς ονομάζονται τα κύτταρα αυτά; Σε ποιο ειδικό τύπο ιστού ανήκουν;                                                                                        (3 μονάδες)

δ)    Ένας τύπος κυττάρων επενδύουν εσωτερικά τις αεροφόρους οδούς (μύτη). Σε ποιο είδος ιστού ανήκουν τα κύτταρα αυτά; Ποια μορφή έχουν τα κύτταρα αυτά; Ποιος είναι ο βιολογικός ρόλος τους;                                                                                                                  (6 μονάδες)

Μονάδες 15

ΘEMA 2o

Μεταξύ των αδένων, περιλαμβάνονται οι σιελογόνοι αδένες, οι ιδρωτοποιοί αδένες, το πάγκρεας και η υπόφυση.  Να απαντήσετε στις ερωτήσεις:

α)   Ποιος ή ποιοι από αυτούς τους αδένες κατατάσσονται στους ενδοκρινείς αδένες;                                                                                                                                         (4 μονάδες)

β)   Ποιος ή ποιοι από αυτούς τους αδένες κατατάσσονται στους εξωκρινείς αδένες ;                                                                                                                                        (4 μονάδες)

γ)   Ένας από τους αδένες της εκφώνησης είναι μεικτός. Ποιος είναι αυτός και για ποιο λόγο χαρακτηρίζεται έτσι;                                                                                  (4 μονάδες)

 Μονάδες 12

 ΘEMA 3o

       Ο μυϊκός ιστός αποτελείται από κύτταρα (μυϊκές ίνες) που έχουν ικανότητα συστολής. Να απαντήσετε στις ερωτήσεις;

 α)       Ποια είναι τα επιμέρους είδη μυϊκού ιστού;                                               (3 μονάδες)

          β)       Πού συναντάται καθένα από τα είδη μυϊκού ιστού;   (4 μονάδες)

          γ)       Ένα από τα είδη μυϊκού ιστού αποτελείται από μυϊκές ίνες των οποίων η σύσπαση υπόκειται στη θέλησή μας. Ποια μορφή έχουν αυτές οι μυϊκές ίνες;                                                                                                                                                           (3 μονάδες)

          δ)     Ένα από τα είδη μυϊκού ιστού αποτελείται από μυϊκές ίνες που δεν φέρουν γραμμώσεις. Ποιο είδος μυϊκού ιστού είναι αυτό; Ποιο σχήμα έχουν οι μυϊκές ίνες που τον αποτελούν;                                                                                                            (2 μονάδες)

Μονάδες 12

  ΘEMA 4ο

Ως σύστημα οργάνων θεωρούμε ένα σύνολο από όργανα που συνεργάζονται για την πραγματοποίηση μιας λειτουργίας.

α)       Να ονομάσετε τέσσερα συστήματα οργάνων που υπάρχουν στον ανθρώπινο οργανισμό.                                                                                                                                       (4  μονάδες)

β)       Ποιο σύστημα οργάνων σχετίζεται με την πρόσληψη, τη μεταφορά και την πέψη της τροφής και ποιο σύστημα χρησιμεύει στην ανταλλαγή των αερίων της αναπνοής;              (4 μονάδες)

γ)       Σε πολλές περιπτώσεις είναι δυνατό δύο διαφορετικά συστήματα να συνεργάζονται για την πραγματοποίηση της ίδιας λειτουργίας. Να αναφέρετε ένα παράδειγμα τέτοιας συνεργασίας μεταξύ δύο διαφορετικών συστημάτων.                                                                   (4 μονάδες)

Μονάδες 12

                                   Ομάδα Β

ΘEMA 1o

                Τα κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού έχουν ποικίλα μορφολογικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά.

α)    Ένα κύτταρο μεταφέρει οξυγόνο, δεν έχει πυρήνα και το σχήμα του είναι  αμφίκοιλου δίσκου. Ποιο κύτταρο μπορεί να είναι αυτό; Σε ποιον ιστό συμμετέχει το παραπάνω κύτταρο; Ποια άλλα είδη κυττάρων συμμετέχουν στον ιστό αυτόν;                                                           (4 μονάδες)

β)   Ένα είδος ιστού φέρει πολυάριθμες μικρολάχνες. Ποιο μπορεί να είναι αυτό το είδος ιστού; Σε ποια περιοχή του ανθρώπινου οργανισμού συναντάται; Ποιος είναι ο βιολογικός του ρόλος;                                                                                                                                      (4 μονάδες)

γ)   Ένα κύτταρο δεν φέρει γραμμώσεις και έχει την ικανότητα να συσπάται. Σε ποιο ιδιαίτερο είδος ιστού ανήκει; Ποιο είναι το σχήμα του; Σε ποιες περιοχές του ανθρώπινου οργανισμού συναντάται;                                                                                                                          (4 μονάδες)

Μονάδες 12

 ΘEMA 2ο

Ο οργανισμός μας αποτελείται από κύτταρα, όργανα, ιστούς και συστήματα οργάνων.

α)   Να τοποθετήσετε τις δομές που αναφέρονται στην εκφώνηση κατά   σειρά αυξανόμενης πολυπλοκότητας.                                                                                  (4 μονάδες)

β)  Πώς ορίζεται ο ιστός, ποια είναι τα κύρια είδη ιστών;                       (4 μονάδες)

γ)  Να αναφέρετε τρία όργανα του Πεπτικού Συστήματος.

Να αναφέρετε τα δύο διαφορετικά είδη κυττάρων που συμμετέχουν  στον νευρικό ιστό.                                                                                                                                 (4 μονάδες)

Μονάδες 12

ΘEMA 3ο

Ο επιθηλιακός ιστός αποτελείται από κύτταρα που έχουν διάφορες μορφές και επιτελούν διάφορες λειτουργίες. Να απαντήσετε στις ερωτήσεις:

α)   Σε ποια τμήματα του οργανισμού μας τα επιθηλιακά κύτταρα είναι πεπλατυσμένα;                                                                                                                                                  (2 μονάδες)

β)  Ποια μορφολογικά χαρακτηριστικά έχουν τα κύτταρα του κροσσωτού επιθηλιακού ιστού;

Ποιες λειτουργίες φέρουν σε πέρας (επιτελούν, κάνουν), εξαιτίας αυτών των χαρακτηριστικών τους;                                                                                                                           (6 μονάδες)

γ)  Ποιες είναι οι λειτουργίες που επιτελούν τα κύτταρα του επιθηλιακού ιστού που συνιστούν αδένες; Να αναφέρετε ένα παράδειγμα αδένα που αποτελείται από ένα μόνο κύτταρο και ένα παράδειγμα αδένα που αποτελείται από πολλά κύτταρα.                                             (7 μονάδες)

Μονάδες 15

 ΘEMA 4ο

Ως σύστημα οργάνων θεωρούμε ένα σύνολο από όργανα που συνεργάζονται για την πραγματοποίηση μιας λειτουργίας.

α)       Να ονομάσετε τέσσερα συστήματα οργάνων που υπάρχουν στον ανθρώπινο οργανισμό.                                                                                                                                        (4  μονάδες)

β)       Ποιο σύστημα οργάνων είναι υπεύθυνο για τη μεταφορά οξυγόνου και θρεπτικών ουσιών και ποιο για την στήριξη και την προστασία του οργανισμού;                                                                                                                                                                                                      (4 μονάδες)

γ)       Σε πολλές περιπτώσεις είναι δυνατό δύο διαφορετικά συστήματα να συνεργάζονται για την πραγματοποίηση της ίδιας λειτουργίας. Να αναφέρετε ένα παράδειγμα τέτοιας συνεργασίας μεταξύ δύο διαφορετικών συστημάτων.                                                                               (4 μονάδες)

Μονάδες 12

Τα κύτταρα των ιστών του ανθρώπινου οργανισμού

Εικόνα από το βιβλίο “Life” του Ricki Lewis (Εκδόσεις: WCB McGraw-Hill)

Ανθρωπολογία 1080

Εικόνα από το βιβλίο του Ricki Lewis “Life” (Εκδόσεις: WCB McGraw-Hill) Κυτταρικοί τύποι που απαντώνται στον ανθρώπινο οργανισμό. Τα όργανα του ανθρωπίνου σώματος αποτελούνται από τους τέσσερις βασικούς ιστούς.

Κυτταρικοί τύποι που απαντώνται στον ανθρώπινο οργανισμό. Τα όργανα του ανθρωπίνου σώματος αποτελούνται από τους τέσσερις βασικούς τύπους ιστών:

Ο επιθηλιακός ιστός καλύπτει όργανα και άλλες δομές.

Ο ερειστικός (συνδετικός) παρέχει στήριξη και δομή και περιλαμβάνει τον χαλαρό και τον πυκνό συνδετικό ιστό, τον λιπώδη ιστό, το (ιδιαίτερος τύπος συνδετικού ιστού), τον χόνδρινο ιστό και τον οστίτη ιστό.

Ο νευρικός ιστός συμβάλλει στην επικοινωνία μεταξύ των κυττάρων.

Τα κύτταρα του μυϊκού ιστού συστέλλονται επιτρέποντας κινήσεις. 

Οι ιστοί του ανθρώπινου οργανισμού

Οργανσιμός

Εικόνα από το βιβλίο του Ricki Lewis “Life” (WCB McGraw-Hill) Κυτταρκοί τύποι που απαντώνται στον ανθρώπινο οργανισμό. Τα όργανα του ανθρωπίνου σώματος αποτελούνται από τους τέσσερις βασικούς ιστούς.

Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων του Υπουργείου

Παραδείγματα από την Τράπεζα Θεμάτων

ΘΕΜΑ Β:

Ι. Το σύστημα των ενδοκρινών αδένων είναι το ένα από τα δύο συστήματα του οργανισμού μας που συντονίζουν και ρυθμίζουν τις λειτουργίες του σώματός μας.               Να απαντήσετε στις ερωτήσεις:

α)    Ποια είναι τα δύο κύρια είδη στα οποία διακρίνονται οι αδένες, ανάλογα με το πού
εκκρίνουν το προϊόν τους; Πού συγκεκριμένα εκκρίνεται το προϊόν κάθε είδους;                                                                                                                                                      (4 μονάδες)

β)    Πώς χαρακτηρίζονται τα κύτταρα που είναι ικανά να διεγείρονται από μια ορμόνη; Πώς έχει
φτάσει η ορμόνη σ’ αυτά;                                                                                                                                                                                                                                         (4 μονάδες)

γ)    Μερικοί αδένες εμφανίζουν δράση και των δύο ειδών αδένων που αναφέρατε στο ερώτημα
α.   Πώς χαρακτηρίζονται οι αδένες αυτοί; Για ποιο λόγο οι όρχεις ανήκουν στη συγκεκριμένη
κατηγορία αδένων; Να ονομάσετε έναν ακόμα αδένα που να ανήκει σε αυτήν την
κατθγορία.                                                                                                                                                                                                                                                               (4 μονάδες)

Μια πιθανή απάντηση

α)   Τα δύο κύρια είδη στα οποία διακρίνονται οι αδένες, ανάλογα με το πού
εκκρίνουν το προϊόν τους είναι:

-   Οι εξωκρινείς αδένες, οι οποίοι εκκρίνουν τα προϊόντα τους διά μέσου ενός εκφορητικού αγωγού είτε:

                –   έξω από το σώμα, στην επιφάνεια του σώματος                                                                          (π.χ. ιδρωτοποιοί αδένες – ιδρώτας, σμηγματογόνοι αδένες – σμήγμα)

               –   σε εσωτερικές κοιλότητες  (π.χ, οι σιελογόνοι αδένες στη στοματική κοιλότητα)

-   Οι ενδοκρινείς αδένες, οι οποίοι εκκρίνουν τα προϊόντα τους κατευθείαν στο αίμα.

β)   Τα κύτταρα που είναι ικανά να διεγείρονται από μια ορμόνη ονομάζονται κύτταρα-στόχοι.                Η ορμόνη έχει έχει φτάσει σε αυτά τα κύτταρα μέσω της κυκλοφορίας του αίματος.

γ)   Οι αδένες αυτοί χαρακτηρίζονται ως μεικτοί αδένες. Περιλαμβάνουν εξωκρινή και ενδοκρινή       μοίρα.

Οι όρχεις ανήκουν στην κατηγορία των ενδοκρινών αδένων γιατί έχουν ενδοκρινή μοίρα που παράγει την ορμόνη τεστοστερόνη (ανδρικές ορμόνες) και εξωκρινή μοίρα που παράγει τα σπερματοζωάρια.

Το πάγκρεας (αδένας του γαστρεντερικού συστήματος) ανήκει, επίσης, στην κατηγορία των ενδοκρινών αδένων γιατί έχει ενδοκρινή μοίρα που παράγει τις ορμόνες ινσουλίνη και γλυκαγόνη που ρυθμίζουν τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και εξωκρινή μοίρα που εκκρίνει το παγκρεατικό υγρό στο δωδεκαδάκτυλο, διά μέσου του παγκρεατικού πόρου.

πάγκρεας

Εικόνα από το βιβλίο “Πως λειτουργεί το ανθρώπινο σώμα από τα Brainwaves” Εικονογράφηση: Lisa Swerling και Ralph Lazar (Εκδόσεις: DK) Στα ελληνικά εκδόθηκε από τις εκδόσεις Π.Χ. Πασχαλίδης ΕΠΕ (2008)